Teoretycy wychowania w Łodzi

W tłusty czwartek, w siedzibie Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi odbyło się pierwsze posiedzenie Zespołu Teorii Wychowania Komitetu Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Nauk. Tego dnia wszystko musiało być obfite – nie tylko pączki czy opady śniegu, uniemożliwiające dojazd części kadr akademickich z południowej Polski (głównie nie dojechali naukowcy z Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum” w Krakowie i z Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego z siedzibą w Cieszynie), ale przede wszystkim obrady. Nie ma się co dziwić. Po długoletniej przerwie spotkali się naukowcy, pedagodzy, którzy w reprezentowanych przez siebie uczelniach prowadzą zajęcia dydaktyczne z przedmiotu o nazwie: „Teoria wychowania” lub „Teoretyczne podstawy wychowania” oraz prowadzą badania naukowe w obszarze tej właśnie subdyscypliny wiedzy pedagogicznej.


Profesor Bogusław Śliwerski jako wiceprzewodniczący KNP PAN i zarazem przewodniczący nowo powołanego Zespołu, otwierając obrady przypomniał, iż działają przy tym Komitecie następujące zespoły naukowców:

Zespół Andragogiki - prof. dr hab. Tadeusz ALEKSANDER
Zespół Edukacji Elementarnej - prof. dr hab. Dorota KLUS - STAŃSKA
Zespół Historii Wychowania - prof. dr hab. Władysława SZULAKIEWICZ
Zespół Pedagogiki Chrześcijańskiej - ks. prof. dr hab. Marian NOWAK
Zespół Pedagogiki Kultury i Edukacji Międzykulturowej - prof. dr hab. Jerzy NIKITOROWICZ
Zespół Pedagogiki Medialnej - prof. dr hab. Zbyszko MELOSIK
Zespół Pedagogiki Ogólnej - prof. dr hab. Teresa HEJNICKA-BEZWIŃSKA
Zespół Pedagogiki Pracy - prof. dr hab. Stefan M. KWIATKOWSKI
Zespół Pedagogiki Społecznej - prof. dr hab. WIESŁAW THEISS
Zespół Pedeutologii - prof. dr hab. Henryka KWIATKOWSKA
Zespół Pedagogiki Specjalnej - prof. dr hab. WŁADYSŁAW DYKCIK
Zespół Pedagogiki Szkolnej - prof. dr hab. MARIA DUDZIKOWA

Animowanie działalności Zespołu Teorii Wychowania okazało się „strzałem w dziesiątkę”, gdyż prowadzenie zajęć z tej dyscypliny wiedzy pedagogicznej wymaga wymiany doświadczeń i wzajemnego wsparcia merytorycznego oraz metodycznego. Treści kształcenia z zakresu teorii wychowania występują bowiem w zakresie wiedzy podstawowej i kierunkowej, jaka obowiązuje w akademickiej edukacji na kierunkach pedagogika i pedagogika specjalna. Obok tak kanonicznych dyscyplin jak dydaktyka, historia wychowania czy pedagogika ogólna wymagają zatem od wykładowców nie tylko wysokich kompetencji merytorycznych, ale także metodycznych, by starać się łączyć wiedzę ściśle naukową z praktyką wychowawczą. Na wychowaniu przecież, tak jak na medycynie, zna się każdy, nie jest zatem łatwo przekonać studentów do potrzeby i sensu refleksyjnego studiowania literatury przedmiotowej oraz do prowadzenia analiz i sporów na tematy ściśle związane z tym – wydawałoby się oczywistym – fenomenem naszej codzienności.

W przekonaniu przewodniczącego tego Zespołu powinien on zaznaczyć swoją twórczą obecność w trzech obszarach, które zarazem wyznaczałyby sens i zakres jego działania w strukturze KNP PAN:
I. Dydaktyka akademicka
- wymiana doświadczeń,
- programy kształcenia ,
- wymiana studentów,
- staże dydaktyczne ,
- materiały pomocnicze do zajęć,
- wykłady @learningowe.
- Opiniowanie standardów kształcenia .

II. BADANIA NAUKOWE
- Wspólne badania,
- Granty Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego,
- Międzynarodowe projekty badawcze,
- Publikacje naukowe (czasopismo, książki, @booki)
- Bibliografia rozpraw naukowych z teorii wychowania,
- Recenzje i promocja artykułów naukowych,
- Konferencje naukowe – seminaria
- Naukowa baza danych

III. PRAKTYKA WYCHOWAWCZA
- Komentarze polityki oświatowej w sprawach wychowania;
- Monitorowanie kluczowych w sferze publicznej problemów wychowawczych;
- diagnostyka procesu socjalizacji i wychowania.

ZTW KNP PAN nie powinien w żadnej mierze ingerować w sprawy wewnętrzne i programowe jednostek prowadzących kształcenie na kierunku pedagogika i pedagogika specjalna. Powinien otwierać się na nowe problemy badawcze w tej dziedzinie, na najnowszą literaturę specjalistyczną czy polecać wydawnictwom najciekawsze publikacje zagranicznych naukowców do przekładu na język polski. Warto tez przygotować się do przyszłorocznego Ogólnopolskiego Zjazdu Pedagogicznego, jaki odbędzie się we wrześniu 2010 r. w Toruniu. Pojawiła się też propozycja, by uruchomić ogólnokrajowy konkurs na najlepsze prace licencjackie, magisterskie i doktorskie z teorii wychowania, a także, by reagować krytycznie na zjawisko „akademickiej szarej strefy”, czyli plagiatów prac dyplomowych czy handlowania nimi.

Prof. Śliwerski zaproponował powołanie do życia periodyku naukowego „Studia z teorii wychowania”, w którym byłyby publikowane rozprawy z tej właśnie dyscypliny wiedzy. Jego struktura mogłaby zawierać następujące działy:

ROZPRAWY
STUDIA Z BADAŃ
METODYKA KSZTAŁCENIA
PRAKTYKA WYCHOWANIA
RECENZJE
SPRAWOZDANIA Z KONFERENCJI
PRACE DYPLOMOWE, DOKTORSKIE, HABILITACYJNE
NOTY BIOGRAFICZNE
SŁOWNIK POJĘĆ
BIBLIOGRAFIE TEMATYCZNE

Dyskutowano na temat tego, w jaki sposób organizować prace Zespołu, by odpowiadały one na oczekiwania i potrzeby wszystkich środowisk akademickich. Zaproponowano, by miały one miejsce przynajmniej raz w roku i odbywały się w różnych środowiskach, sprzyjając wzajemnemu poznaniu się, a także wymianie doświadczeń dydaktycznych. Można by bowiem zebranie Zespołu powiązać z możliwością obejrzenia i przedyskutowania zajęć dydaktycznych z teorii wychowania, jakie poprowadziłby pracownik z ośrodka goszczącego u siebie naukowców tego Zespołu. Na pewno po czwartkowym spotkaniu inaugurującym prace tego Zespołu jego członkowie nie będą mieli problemu z wzajemną komunikacją, wymianą doświadczeń i prezentacją pojawiających się ofert wydawniczych czy konferencji naukowych. Prof. B. Śliwerski uruchomił bowiem dla członków tego Zespołu blog, którego adres jest dostępny w Internecie dla wszystkich zainteresowanych w naszym kraju problematyką teorii wychowania. Mogą zatem z niego korzystać zarówno studenci, przygotowujący swoje eseje, prace dyplomowe czy pracownicy naukowi poszukujący źródeł wiedzy i kontaktów umożliwiających im prowadzenie badań czy pozyskiwanie Mistrzów do konsultacji własnych projektów. Członkowie Zespołu Teorii Wychowania zostali dodatkowo wtajemniczeni w hasła dostępu do tego blogu, dzięki czemu stają się jego potencjalnymi kreatorami. Każdy bowiem z naukowców może administrować zasobami merytorycznymi tego elektronicznego forum, wprowadzać dane, komentować czyjeś treści lub projekty. Adres bloga:

http://www.teoretycywychowania.blogspot.com/

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych do podglądania jego zawartości, natomiast członków Zespołu do wprowadzania w nim treści, które mogłyby stać się podstawą do dyskusji, wymiany poglądów, nawiązywania współpracy i oferowania innym dostępu do akademickich inicjatyw!
Uczestnicy tego spotkania podjęli także decyzję o wydawaniu i rozpowszechnianiu między sobą Newslettera, a więc elektronicznej gazety-komunikującej członkom Zespołu planowane konferencje, wydane publikacje, podejmowane projekty badawcze czy mające miejsce awanse naukowe.

Sekretarzem Zespołu TW KNP PAN został kierownik Zakładu Teorii Wychowania z Uniwersytetu Zielonogórskiego dr hab. Mirosław Kowalski.

Padły już pierwsze deklaracje zaproszeń. Zakład Teorii Wychowania Uniwersytetu Gdańskiego organizuje na przełomie października i listopada br. konferencję naukową na temat: TOŻSAMOŚĆ TEORII WYCHOWANIA. W kontekście zachodzących przemian pojawia się zasadnicze pytanie o aksjologiczne uwikłania teorii wychowania w dyskursy naukowe w tej dyscyplinie wiedzy, o kształt i program wychowawczy szkół, o stan i rozwój różnych teorii i nurtów w obrębie tej dyscypliny czy o metodologiczne aspekty prowadzonych w jej obszarze badań naukowych. Organizatorzy gdańskiej konferencji chcą zastanowić się nad siła i słabością teorii wychowania wobec wyzwań edukacyjnych, wobec wycofywania się niektórych placówek z roli wychowawczej.

Niewątpliwie czeka nas poważna debata, o co upomniała się prof. Ewa Muszyńska z Wydziału Studiów Edukacyjnych UAM w Poznaniu, na temat przedmiotu zainteresowań i badań współczesnej teorii wychowania. Wskazała na konieczność podjęcia dyskusji na temat tego – czego tak naprawdę dzisiaj dotyczy teoria wychowania? W czym się różnimy, a w czym przekazywana przez nas wiedza czy umiejętności są porównywalne? Należy także zastanowić się, jak postępować w systemie kształcenia dwustopniowego, kiedy to na studia II stopnia przychodzą studenci z różnych uczelni zawodowych, po licencjacie, ale niekoniecznie z tą wiedzą podstawową i kierunkową, jaka jest konieczna do jej kontynuowania na studiach magisterskich. Czy może pracować w zawodzie pedagoga ktoś, kto kończy studia II stopnia na kierunku pedagogika, ale po studiach I stopnia na etnologii, socjologii czy geografii?

Prof. Bogusław Milerski z Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej zwracał uwagę na czekającą całe środowisko akademickie radykalną zmianę metodologii kształcenia, reorientującą je na jego postulowane efekty, a nie skupiającą się na tradycyjnym podziale wiedzy na przedmioty. Teoretycy wychowania staną zatem przed dylematem, jak zatroszczyć się o zaistnienie ich dyscypliny naukowej w procesie kształcenia, w którym nie będzie już ona występować pod tą nazwą jako odrębny przedmiot zajęć.

Dr Rafał Godoń z Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego przypomniał jak środowisko naukowe pedagogów nie zaoponowało przeciwko urzędniczej standaryzacji kształcenia akademickiego. Powołanie tego Zespołu może w przyszłości sprzyjać włączaniu jego członków do formułowania stanowisk, przygotowywania ekspertyz także dla władz oświatowych czy resortu nauki i szkolnictwa wyższego. Zachęcał do publikowania rozpraw naukowych na łamach „Kwartalnika Pedagogicznego” , jak i do powołania do życia Newslettera, który mógłby być obiegowym w tym środowisku źródłem najnowszych informacji czy komunikatów. To właśnie spośród tego Zespołu chciałby pozyskiwać recenzentów merytorycznych do oceny artykułów czy publikacji naukowych z tej dziedziny. Może warto też byłoby wydać Informator Naukowy o teoretykach wychowania, by przybliżając ich biogramy jednocześnie budować sieć dostępu do ekspertów z określonego obszaru badań.

Prof. Ewa Kubiak-Szymborska z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy wyraziła zadowolenie z powołania do życia tego Zespołu, gdyż istnieje szereg dylematów związanych z dydaktyką, jak przygotowywanymi publikacjami naukowymi, których rozwiązanie może okazać się wartościowe właśnie dzięki istnieniu takiego forum akademickiego. Także w kolejnym roku akademickim zespół bydgoskich teoretyków wychowania przygotowuje debatę skierowaną na praktykę oświatową, a poświęconą wychowawcy, temu w jakie kompetencje pedagogiczne należałoby go wyposażyć, w czym mu dopomóc, by efektywnie radził sobie w sytuacjach trudnych, jak i typowych, codziennych.

Dr Wiktor Żłobicki z Uniwersytetu Wrocławskiego wskazywał na potrzebę systematycznego organizowania spotkań tego Zespołu i to w taki sposób, by każde z nich zostało zogniskowane na jakimś kluczowym problemie, temacie. Nada to tym spotkaniom większego znaczenia merytorycznego i zaowocuje nowymi badaniami i publikacjami. Warto też zastanowić się nad tym, w czym różni się polskie podejście do teorii wychowania od modeli badań zagranicznych.

Dr Małgorzata Piasecka z Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie zabrała głos w sprawie realizowanych w naszych uczelniach treści kształcenia. Nie ma przecież egzaminu zewnętrznego w toku studiów, który mierzyłby w sposób względnie obiektywny efekty tej edukacji. Podejmowana w czasie zajęć z teorii wychowania problematyka często zazębia się z zagadnieniami realizowanymi w ramach zajęć z pedagogiki ogólnej. Jak wybrnąć z tej sytuacji, by ich nie powtarzać? Poinformowała zebranych o inicjatywie Zakładu Pedagogiki Ogólnej i Metodologii Badań organizowania każdego roku monograficznych sesji naukowych poświęconych podstawom edukacji, a więc także istocie wychowania.

Dr Piotr Bauć z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Gdańskiego mówił o tym, jak ważna jest integracja naukowców zajmujących się tą samą dziedziną wiedzy. Często bowiem nie wiemy, jakie badania prowadzą inni naukowcy z tego samego wydziału. Pytał: Jaką mamy siłę sprawczą w sytuacji zachodzących zmian w prawie o szkolnictwie wyższym, by władze szanowały wolność akademicką? Jak wzmocnić efektywność opinii takiego Zespołu w relacjach z władzami?

W toku tej debaty okazała się konieczna w najbliższej przyszłości systematyzacja wiedzy na temat tego, jaki jest stan kadr naukowych w obszarze teorii wychowania w naszym kraju, jak określane są w poszczególnych ośrodkach akademickich pola problemowe badań tej dyscypliny wiedzy, czy sensowne i możliwe jest ustalenie granic wiedzy pomiędzy teorią wychowania a pedagogiką ogólną. Jak zwykle przy tego typu spotkaniach równie ważne rozmowy i spory toczyły się w kuluarach, w czasie przerw. Nie ulega jednak wątpliwości, iż dzięki znakomitej organizacji tego zebrania, o co zatroszczył się zespół pracowników WSP w Łodzi w osobach m.in. Kamili Krawczyk i Piotra Sobczaka - teoretycy wychowania mogli czuć się jak pączki w maśle. Zajrzyjmy zatem od czasu do czasu na stronę internetową tego Zespołu, bo mogą się na niej znaleźć ważne i cenne informacje z uczelni wyższych, w których teoria wychowania traktowana jest jak to najbardziej oczekiwane „nadzienie” w „pączku” pedagogicznej wiedzy.